جاذبه‌های گردشگری

ارگ کریمخان یا زندان کریمخان یکی از با شکوه‌ترین بناهای تاریخی شیراز با سرگذشتی عجیب و قابل تامل در مرکز این شهر واقع شده است. این بنا به عنوان یکی از مشهورترین آثار دیدنی شیراز به جای مانده از دوره زندیه به دستور کریمخان زند معروف به وکیل الرعایا ساخت شد و به عنوان محل حکومت و زندگی وی مورد استفاده قرار می گرفت.

این بنای تاریخی در کنار میدان شهرداری شیراز در فاصله کمی به بازار وکیل، حمام و مسجد وکیل، واقع شده است. در محیط پیرامون این بنا شاهد انبوهی از فروشگاهای خوراکی چون بستنی و فالوده شیرازی، تونل نوری شبانه و اغلب برنامه‌های متعدد فرهنگی هستیم.

ارگ کرمیخان در زمینی به وسعت 13000 متر مرتبع توسط بهترین معماران زمان خود و در زمان کم بنا شده است. نمای بیرونی آن با آجرچینی ساده اما بسیار زیبا به خصوص در بخش برج‌ها و نمای درونی آن با تزئینات زیبا و ظریف طراحی شده است. در سردر ورودی با کاشی‌های هفت رنگ یکی از نبردهای رستم و دیو سپید به تصویر کشیده شده که البته در زمان قاجار به آن اضافه شده است. پس از گذر از ورودی، وارد هشتی و سپس حیاط ارگ می‌شویم. در تالارهای ارگ کریمخان ارسی کار شده است؛ ارسی به پنجره‌های چوبی گفته می‌شود که در آن از شیشه‌های رنگی استفاده شده و به‌صورت کشویی عمودی باز و بسته می‌شود. سقف تالارها به‌صورت دو پوش ساخته شده‌اند و سقف کاذب دوم با فاصله‌ نسبت به سقف اصلی ایجاد شده است. سقف داخلی، طاق‌دار با مقرنس‌های گچی است و با نقاشی‌ها و تذهیب‌های بسیار زیبایی تزیین شده که از نقاشی‌های عصر صفوی الگو گرفته‌اند. در ترسیم این نقاشی‌ها از موادی مانند طلا، جیوه، شنگرف، گل اخرا و سایر مواد معدنی استفاده شده است.

رختکن حمام ارگ کریمخان به صورت 8 ضلعی طراحی شده و هنگامی که به حمام وارد میشویم با 4 ستون سنگی منقش به تزئینات زیبا واقع در گرمخانه مواجه می‌شویم. در کف حمام دالان‌هایی وجود دارد که در اصطلاح به آن‌ها گربه‌رو می‌گویند. جالب است که بدانید که گربه رو ها که در دیوارهای حمام تعبیه شدند نه تنها وظیفه انتقال دوده های ناشی از سوخت آب گرم به دودکش را داشتند بلکه روشی برای انتقال حرارت به کف حمام به شماره می‌رفتند.

دیوارهای ارگ کریمخان به ارتفاع 12 متر، از پایین با ضخامت 3 و از بالا 2.8 متر ساخته شدند. و ارتفا برج‌های 4 گوشه آن به حدود 14 متر می‌رسند.

پس از به سلطنت رسیدن آقا محمد خان قاجار و تصرف شیراز، کینه توزی‌های بسیار منجر به آسیب و حتی تخریب بسیاری از آثار پیرامون ارگ شد به طوریکه نه تنها حصار شهر تخریب گردید بلکه ستون های سنگی واقع در این ارگ از جا بیرون کشیده شدند و جهت استفاده در کاخ گلستان به تهران منتقل کردند و به جای آن دو ستون چوبی قرار داده شد! هر چند ارگ کریمخان از تخریب کلی امان ماند اما در عین حال آسیب‌های فراوانی در طول زمان و با تغییر حکومت‌ها به جزییات آن وارد شد. در خصومت قاجارها نسبت به کرمیخان زند همین بس که بسیاری از نقاشی‌های این بنا را با تیشه تراشیدند، سپس روی آن را با گچ پوشاندند و نقاشی‌های مورد نظر خود را جایگزین کردند! ضمن اینکه عمارت‌هایی در محوطه این ارگ با شکوه احداث کردند که متاسفانه با معماری ارگ سازگاری نداشند. اما دگر بار در دوره اول پهلوی این بنای مقموم دستخوش تغییراتی دیگر شد. در سال 1310 با تاسیس شهربانی این مکان تاریخی به عنوان زندان شهربانی مورد استفاده قرار گرفت. به همین علت و جهت امکان گنجایش زندانیان، تالارها را 2 طبقه کردند که هر یک به 4 تا 6 سلول تقسیم می شدند. ضمن اینکه به منظور تامین گرما، آتش بسیار روشن کردند و اغلب دیوارها دود اندود و سیاه شدند. اما آسیب ها به این جا ختم نمی شوند! در همین دوره در مقابل ارسی ها یک دیوار به ضخامت 50 سانتی متر نیز کشیده شد. تا اینکه در نهایت در سال 1350 خورشیدی این بنای مظلوم در اختیار اداره فرهنگ و هنر وقت قرار گرفت و در سال 1351 به عنوان آثار ملی ایران به ثبت رسید.