جاذبه‌های گردشگری

مسجد با شکوه وکیل معروف به مسجد سلطانی از دیگر آثار به جای مانده از دوره درخشان زندیه در شیراز است که چشم هر بیننده‌ای را به خود خیره می‌کند. آثاری چون حمام وکیل، بازار وکیل، ارگ کریمخانی و …

بر اساس نقل قول‌هایی به نظر می‌رسد که کریمخان زند خود بر طراحی و ساخت مسجد وکیل نظارت داشته و حتی در مواردی عنوان شده که طراحی این مسجد را خود به عهده گرفته است. شاید به همین دلیل است که این مسجد را نمادی از دیدگاه وکیل الرعایا نسبت به مردم می‌دانند به گونه‌ای که با وجود زیبایی‌های با شکوهش، طرحی ساده دارد.

در سادگی این مسجد همین بس که علارغم دیگر مساجد معروف در ایران و ترکیه، فاقد گنبد است. حال اینکه اساسا در آن زمان ساخت مسجد با گنبد و مناره بسیار مرسوم بوده است. اما اوج شکوه این مسجد نه در گنبد بلکه در ستون‌ها و سقف  پر جزییات شبستان‌ها و طاق‌های آن خلاصه می‌شود. جایی که ظرافت و زیبایی به اوج می‌رسد و تصور شما را از یک مسجد تغییر می‌دهد.

جالب است که بدانید در کتاب سفرنامه اصفهان که توسط پیرلوتی نوشته شده، مسجد وکیل شیراز به کاخی لاجوردین و فیروزه‌فام تشبیه شده است.

بافت آجری بنای مسجد در کنار چشمه‌های روان صحن مسجد؛ سادگی، صمیمیت و مردمی بودن را القا می‌کند. اما شاید جالب باشد که بدانید ساخت این مسجد تنها 2 سال به طول انجامید که حاکی از علاقه و توجه زیاد کریمخان زند به این مسجد بوده است.

مسجد وکیل شیراز در گذر زمان یک بار توسط پسر فتحعلی شاه قاجار یعنی حسین‌علی میرزا فرمانفرما بازسازی شد و پس از آن هم برخی از کاشی‌کاری‌ها و کف آن توسط اداره حفاظت از آثار باستانی مرمت شده است. در سال ۱۳۱۱ هم به‌عنوان یکی از آثار تاریخی و معماری در میان آثار ملی ایران ثبت شد.

مسجد وکیل شیراز شامل ورودی، حیاط، حیاط خلوت، شبستان‌ها، صحن و سرا و رواق‌های زیبایی است که در ادامه شرح می دهیم:

در بخش غربی بازار وکیل و در انتهای راسته شمشیرگرها، شکوه و وقار سردر زیبای مسجد وکیل شیراز را می‌بینیم که با کاشی‌کاری و مقرنس‌کاری‌ تزیین شده است.

در  بالای درهای ورودی طاق نمای بسیار زیبا وجود دارد که توسط کاشی‌های هفت‌رنگ با طرح گل و برگ تزیین‌شده و در میان آن کتیبه‌ای به چشم می‌خورد که نام فتحعلی شاه و حسین‌علی میزرا به‌صورت طلاکاری و با خط ثلث در آن حک شده است. بالای در نیز کتیبه دیگری از سال ۱۳۰۶ وجود دارد که در آن آیات قرآنی به خط نسخ نوشته شده‌ است.

از سردر که عبور کنید، وارد دالانی ۸ ضلعی می‌شوید که دو راهرو با زاویه ۹۰ درجه در سمت چپ و راستتان وجود دارد که شما را به صحن مسجد هدایت می‌کند و در هر ضلع 4 نورگیر تعبیه شده است. یکی از نقاط قوت معماری راهروها این است که به‌گونه‌ای طراحی شده‌ تا فرد حین ورود متوجه تغییر زاویه مسجد نشده و بتواند قبله مسجد و قبله شرعی را با هم هم‌سو کند.

طاق مروارید، بخش دوم مسجد است که از هشتی به آن می‌رسید. این طاق به عنوان سر در صحن مسجد با کاشی‌های لاجوردی‌رنگ، نقوش گل و بوته، خطوط اسلیمی و آیات قرآن به خط ثلث تزئین شده است. در بالای این طاق، دو مناره بلند و کاشی‌کاری‌شده قرار دارند.

در بخش‌های غربی و شرقی مسجد وکیل شیراز، ۱۱ طاق‌نما به صورت قرینه وجود دارند که پشت آن‌ها در هر دوطرف، شرقی و غربی، دو رواق کوچک وجود دارد. جالب است بدانید که در پیشانی طاق نمای ششم شرقی، بخشی از یک آیه قرآن به خط نسخ حک شده که ادامه آن بر بالای طاق‌نمای ششم غربی نقش بسته است.

صحن یا حیاط، بخش سوم مسجد است که در قسمت مرکزی آن قرار دارد. صحن مسجد به شکل مربع است و با قطعات سنگ پوشیده شده است. در اضلاع جنوبی و شمالی صحن، ایوان‌های بزرگ و تزئین شده وجود دارند. در اضلاع شرقی و غربی صحن، رواق‌های پهن با چشمه‌های ساده ساخته‌شده‌اند.

شبستان جنوبی، در قسمت جنوب صحن قرار دارد. این شبستان به عنوان قبله خانه کاربرد دارد و دارای ۴۸ ستون فوق العاده با طرح مارپچ است که با تلفیق سقف روی آن‌ها و چینش بسیار جالب، شما را متحیر خواهند کرد. کافیست سر خود را بالا نگه دارید و در میانه مسجد بچرخید تا غرق در شگفتی و عظمت شوید.

کمی جلوتر در بخشی از این شبستان منبری ساخته شده با 14 پله مرمرین را خواهید یافت که جلوه زیبایی به مسجد داده است.

جرزهای چپ و راست محراب با کاشی‌های هفت‌رنگ و نقوش گل و بوته، طاق و گنبد با نمایی آجری و تزیینات مقرنس و کاشی‌کاری، هنر معماری زندیه را به‌خوبی به رخ می‌کشند.

این شبستان با 12 ستون به عنوان مکانی برای عبادت و نماز خواندن زنان مورد استفاده قرار می گرفته است.