جاذبه‌های گردشگری

حمام وکیل از زیباترین حمام‌های تاریخی ایران بسیار منحصر به فرد بوده و از دوره زندیه به یادگار مانده است.

این حمام زیبا و پر جزییات، به دستور کریمخان زند در بازه 10 سال از 1180 تا 1189 هجری قمری به عنوان یک حمام عمومی ساخته شد. این حمام در مجاورت مسجد وکیل و آب انبار کریمخانی واقع شده است.

در جای جای این بنا تزیینات زیبایی چون آجرکاری، آهک بری، کاشی کاری، حجاری، منبت کاری، آینه کاری و نقاشی به چشم می‌خورد.

شاید برایتان جالب باشد که بدانید آهک قدرت مقاومت در برابر رطوبت را دارد و به‌همین‌ دلیل از این ماده به‌جای گچ برای زیباترشدن حمام استفاده شده است.

همچنین در تزیینات، مواردی همچون داستان‌های قرآن (معراج پیامبر، قربانی کردن حضرت اسماعیل، به چاه انداختن حضرت یوسف)، داستان‌های فارسی (بیژن و منیژه، شیرین و فرهاد) و طرح‌های اسلیمی (گل، بوته و …) بر روی دیوارها و سقف و ستون‌های حمام وکیل شیراز به تصویر کشیده شدند که برخی مربوط به دوره قاجار می باشند.

نکته جالب دیگر اینکه، حمام‌ وکیل شیراز در گذشته فقط محلی برای استحمام نبوده و کاربرد‌‌های دیگری چون برگزاری مراسم جشن حمام زایمان، حمام عافیت، چله نوزاد، پرده خوانی، آشنایی، خواستگاری، انتخاب همسر توسط مادرشوهر، حنابندان و… داشته است.

حمام وکیل، مانند سایر حمام‌های قدیمی هم عصر خود از سه بخـش ورودی، رختکن (بینه) و گرمخانه تشکیل شده است.

پس از گذر از راهروی شیب دار حمام، به هشتی کوچک بین رختکن و گرمخانه می‌رسیم که به آن میان‌در می‌گویند.

کاربرد میان‌در در حمام وکیل شیراز این است که دمای هوای گرم و سرد بین سربینه (رختکن) و گرمخانه را تقریبا یکسان کند. این راهرو پر از پیچ و خم و زاویه دار است تا بدن افراد سرد و گرم نشود و سرما نخورند. روی در و دیوار و سقف این راهرو، نقاشی‌ها و طراحی‌های مختلف به همراه آهک‌بری نقش بسته است.

سربینه یا رختکن حمام وکیل بیشترین فضا را به خود اختصاص داده و به شکل یک هشت ضلعی منظم طراحی شده است. این رختکن دارای هشت ستون سنگی یکپارچه است که سقفی بزرگ و گنبدی بالای آنها قرار دارد. سربینه حمام تاریخی وکیل دارای آهک بری‌های چشم نواز و نقوش و نگاره‌های ظریف و بسیار تماشایی است که هنر معماران زندیه را نشان می‌دهند.

حوضی بزرگ و هشت ضلعی نیز در وسط سربینه قرار دارد که زیبایی این قسمت حمام وکیل را دوچندان نموده است. در چهار گوشه این رختکن حوضچه‌هایی پلکانی و پایین‌تر از سطح زمین وجود دارد که افراد پس از گذر از کفش کن‌های سنگی، پاهای خود را در آن پاشویه های مرمری قرار می‌دادند.

ضمن اینکه ظرف‌های بزرگی به نام دوست‌کامی برای خیرات کردن شربت یا آب سرد، مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

گرمخانه محل شستشو و استحمام در یک فضای مربعی شکل طراحی و بر 4 ستون استوار گشته است. در دو طرف آن اتاقک‌هایی با حوضچه اختصاصی از جنس مرمر جهت شاه نشین یا حاکم نشین طراحی شده است.

کف حمام وکیل شیراز سنگ‌فرش‌هایی پوشیده شده که با زیبایی کار شده‌اند. زیر این سنگ‌فرش‌ها مسیری برای عبور آب ساخته شده که آب گرم از آن‌ها رد شود و کف حمام همیشه گرم بماند. این راهکار همان گرمایش از کف امروزی است که ۳۰۰ تا ۴۰۰ سال پیش معماران از آن برای گرم‌کردن حمام وکیل شیراز استفاده کرده بودند.

خزینه بخش مهمی از سیستم گرمایشی و بهداشتی حمام وکیل شیراز بوده است. در ضلع شمالی گرمخانه، سه خزینه وجود داشته است؛ خزینه آب گرم، خزینه آب سرد و خزینه آب ولرم. خزینه میانی که مخصوص آب گرم بوده، دیگ‌های بزرگی داشته که برای گرم کردن آب از آن‌ها استفاده می‌شده است. دو خزینه دیگر، آب سرد و ولرم را برای استحمام افراد فراهم می‌کردند و تونل گرمایش هم زیر خزینه‌ها قرار داشته و وظیفه گرم کردن آب را بر عهده داشته است. در حال حاضر این خزینه‌ها به بخشی از موزه مردم‌شناسی تبدیل شدند و مورد بازدید گردشگران قرار می‌گیرند و یادآور هنر و مهارت معماران ایرانی در گذشته هستند.

حمام وکیل شیراز چیزی از تنوع حوض کم ندارد، 4 نوع حوض در قسمت‌های مختلف این حمام از خزینه تا گرمخانه تا سربینه در کنار سایر زیبایی‌های این حمام فضای بسیار جالب توجهی را برای این حمام فراهم کرده است. به همین دلیل است که معماری و فضا سازی در این حمام منحصر به فرد می‌باشد.